PYTANIE: 2002/159

Czy istnieje jakaś obiektywna rzeczywistość?

Różne szkoły buddyjskie różnie podchodzą do poruszonego tematu. W szkołach filozoficznych związanych z tradycjami Małej Drogi (hinayana) najczęściej uznaje się obiektywne istnienie materialnych i mentalnych elementów, z których zbudowana jest postrzegana na różne sposoby rzeczywistość.

Jeden z nurtów filozofii tradycji Wielkiej Drogi (mahayana) znany jako "Tylko umysł" (jogaczara, czittamatra) zaprzecza jakiemukolwiek prawdziwemu istnieniu elementów budujących postrzeganą rzeczywistość. Natomiast za obiektywną, absolutną rzeczywistość uważa się tutaj pierwotną świadomość, umysł posiadający zarówno aspekty poznającego jak i poznawanego. Nie należy jednak mylić tej filozofii z solipsyzmem, zachodnim prądem filozoficznym, który głosi, że świat jest tylko wytworem jednostkowego umysłu, poza którym nic naprawdę nie istnieje. Szkoła "Tylko Umysł" zaprzecza również prawdziwemu istnieniu jakiegoś jednostkowego umysłu - "ja", które wytwarzałoby wszystkie zjawiska. W obrębie tej szkoły istnieje wiele podszkół, w których na różne sposoby interpretuje się powyższą ideę.

Również w różnych podszkołach "Drogi Środka" (madhjamika) - tradycji filozoficznej zapoczątkowanej przez Nagardżunę - odmiennie podchodzi się do istnienia obiektywnej rzeczywistości. Generalnie tradycja ta nie zaprzecza przejawianiu się zjawisk, ale również nie potwierdza ich prawdziwego istnienia. Na pytanie o to, czy postrzegana rzeczywistość istnieje, czy też nie, Nagardżuna odpowiada: zjawiska ani istnieją, ani nie istnieją, nie są również złożeniem tych dwóch stanowisk, ani ich jednoczesną negacją. Generalnie nie można powiedzieć, że coś jest obiektywnie istniejące, powinniśmy raczej mówić o intersubiektywizmie, czyli pewnym "uśrednieniu" wielu subiektywnych punktów widzenia.

Podobne pytania m.in.:
2002-141
2002-145
2002-111
2002-118


(jw)



Zadaj pytanie: