Asia Times Online, 20 lipca 2004.


Mówi si?, i? Czarna Korona Karmapów jest fizycznym odpowiednikiem korony "duchowej" utkanej z w?osów stu tysi?cy ?e?skich bóstw, a kiedy Karmapa wk?ada j? na g?ow?, musi przytrzymywa? koron? r?k?, aby nie odlecia?a. W XV wieku cesarz dynastii Ming, Tai Ming Czen, podarowa? koron? Karmapie; obecnie nakrycie g?owy tego znacz?cego buddyjskiego lamy znajduje si? w górskim klasztorze Rumtek w Sikkimie, indyjskim stanie granicz?cym z Tybetem. Wielu ludzi w Himalajach uwa?a, ?e Karmap? jest ten, kto zasiada w klasztorze i nosi ow? koron?.

Podobno w?a?nie w poszukiwaniu Czarnej Korony m?ody XVII Karmapa Urdzien Trinlej uciek? z uciskanego przez chi?ski rz?d Tybetu w roku 2000, kieruj?c si? do klasztoru w Sikkimie zbudowanego przez jego poprzednika XVI Karmap? po ucieczce z Tybetu w 1959 roku. Jednak niedawno indyjski S?d Najwy?szy zada? powa?ny cios temu drugiemu po Dalajlamie, najbardziej znanemu tybeta?skiemu lamie i zablokowa? roszczenia Karmapy i jego zwolenników wobec korony i klasztoru Rumtek. Decyzja wydana przez S?d Najwy?szy 5 lipca 2004 r. "nieodwo?alnie" zabroni?a mu wej?cia do klasztoru.

Decyzja s?du rozwi?zuje trudny problem rz?du indyjskiego, który chce poprawi? stosunki z Chinami, swym starym rywalem. Sikkim od wielu lat stanowi? punkt sporny pomi?dzy Chinami a Indiami, a kontrowersje wokó? klasztoru w Rumteku wywo?ywa?y w Sikkimie zamieszki. Teraz wydaje si?, i? Chiny w milczeniu zaakceptowa?y kontrol? Indii nad tym terytorium.

Co si? tyczy tybeta?skiego lamy, nowe okoliczno?ci otwieraj? drog? do procesu s?dowego, który mo?e zdecydowa? o tym, ?e Sikkim przejdzie w r?ce jego "rywala" XVII Karmapy Taje Dord?e. Chocia? ten "konkuruj?cy" z Urdzienem buddyjski lama jest o wiele mniej znany na arenie mi?dzynarodowej, ma tysi?ce zwolenników nie tylko w regionie, ale i na ca?ym ?wiecie.

Decyzja S?du Najwy?szego jest najbardziej dramatycznym wydarzeniem dla Urdziena Trinleja od chwili kiedy uciek? z Tybetu. Ma silny wp?yw na roz?am w linii Karma Kagyu, jak równie? niesie Indiom i Chinom geostrategiczne implikacje. Uderza te? w Dalajlam?, co nie pomaga i tak ju? utrudnionemu wprowadzaniu buddyzmu tybeta?skiego do nowoczesnego ?wiata.

Podczas gdy ucieczka m?odego lamy z Tybetu w 2000 r. wywo?a?a w mediach ogromne poruszenie, dzi? prasa mi?dzynarodowa milczy w sprawie werdyktu S?du Najwy?szego. S?d zarz?dzi?, i? Tsurphu Labrang, organizacja za?o?ona przez zwolenników Urdziena Trinleja, nie ma ?adnych praw do klasztoru w Rumteku ani maj?tku w Sikkimie. Mówi?c j?zykiem orzeczenia S?du Najwy?szego: apelacja Tsurphu Labrang zosta?a odrzucona.

Owa decyzja mia?a prze?omowe znaczenie. Podczas gdy ?wi?towano ucieczk? Urdziena Trinleja, a media po?wi?ca?y wiele uwagi jego osobie, toczy?a si? cicha i gorzka walka prawna o kontrol? nad klasztorem. Wreszcie najwa?niejsza decyzja zapad?a. Karmapa Urdzien Trinlej otrzyma? "nieodwo?alny" zakaz pojawiania si? w Rumteku.

To oznacza, ?e jedyn? stron?, która ma prawne podstawy do ubiegania si? o przej?cie klasztoru, jest Karmapa Charitable Trust, organizacja za?o?ona przez zmar?ego XVI Karmap? i popieraj?ca XVII Karmap? Taje Dord?e - m?odego lam? (urodzonego w 1983 roku), który nie ma ?adnych powi?za? z Chinami.

Chiny odrzucaj? autonomi? tybeta?sk?

Pomimo g?osów tybeta?skich nacjonalistów Pekin twierdzi, i? Tybet zawsze by? nieod??czn? cz??ci? Chin i odmawia jakichkolwiek rozmów na temat nadania autonomii temu strategicznemu, bogatemu w z?o?a minera?ów regionowi zwanemu "Dachem ?wiata".

Wed?ug doniesie? uchod?ców z Tybetu bliskie otoczenie Karmapy Urdziena Trinleja jest zdemoralizowane, a sam m?ody lama pozostaje w areszcie domowym indyjskiego rz?du w klasztorze Gjuto, zaledwie kilka kilometrów od siedziby Dalajlamy w Dharamsali. Podobno ci nieliczni zwolennicy m?odego lamy na ?wiecie, którzy w ogóle wiedz? o decyzji s?du, nie mog? pogodzi? si? z t? pora?k?.

Thierry Dodin, dyrektor Tybeta?skiego Biura Informacji w Londynie, mówi, ?e je?li Karmapa Charitable Trust wygra?aby klasztor, by?aby to gorzka pora?ka dla Urdziena Trinleja.

"Na poziomie osobistym z pewno?ci? b?dzie wi?cej ni? rozczarowany, poniewa? ogólnie nie by? szczególnie szcz??liwy od momentu przybycia do Indii" - powiedzia? Dodin, odnosz?c si? do frustracji m?odego lamy z powodu ogranicze? na?o?onych na? przez indyjski rz?d oraz niech?tnej postawy wobec wpuszczenia go do Rumteku. "W?adze lokalne nie ufaj? mu. W Indiach s? ludzie, którzy my?l?, ?e jest chi?skim szpiegiem. Jest to oczywi?cie czysty nonsens." - doda? Dodin.

Kontrastuje z tym sytuacja zwolenników Karmapy Taje Dord?e, którzy ciesz? si? po cichu. Szamar Rinpocze, tybeta?ski lama, który rozpozna? Taje Dord?e i twierdzi, ?e to w?a?nie on jest prawdziwym XVII Karmap?, oceni? decyzj? s?du jako "po??dane wiadomo?ci". Jednocze?nie zauwa?y?, ?e lokalny s?d powinien podj?? dalsze dzia?ania, zanim klasztor, zaj?ty przemoc? w 1993 roku przez frakcj? Urdziena Trinleja, powróci do Karmapa Charitable Trust. Szamarpa podkre?la, ?e Karmapa Charitable Trust powinien teraz wys?a? petycj? do Wysokiego S?du w Gangtoku, stolicy Sikkimu, z pro?b? o przekazanie klasztoru, jego maj?tku oraz o eksmisj? przebywaj?cych tam mnichów. "Nie mo?na pozwoli?, aby ci mnisi nadal tam przebywali, mog? oni przedsi?wzi?? ?rodki odwetowe i zaj?? klasztor tak samo, jak raz ju? to uczynili" - powiedzia? Szamar Rinpocze dziennikowi Asia Times Online.

Jak twierdzi Michael den Hoet, rzecznik Niemieckiego Zwi?zku Buddyjskiego, klasztor Rumtek i Czarna Korona s? bardzo wa?ne, lecz dla stronników Taje Dord?e wa?niejsze jest to, ?e stronnicy Urdziena Trinleja nie mog? ju? ubiega? si? ani o Rumtek, ani o nadanie oficjalnego tytu?u ich kandydatowi na Karmap? nie przedstawiwszy zasadno?ci swoich ??da?. "Je?li decyzja s?du zostanie utrzymana w mocy, wyrok b?dzie zwyci?stwem zdrowego rozs?dku, krytycznego my?lenia, otwarto?ci i sprawiedliwo?ci" - powiedzia? den Hoet.

Kontrowersje wokó? Karmapy rozpocz??y si? w 1992 roku, kiedy lamowie linii Karma Kagyu - Tai Situ Rinpocze oraz Goszir Gjaltsab Rinpocze zacz?li d??y? do nominacji ich kandydata na Karmap?, przedstawiaj?c sfa?szowany przypuszczalnie "list ze wskazówkami". Od tamtej pory rozpoznanie i uznanie nowego wcielenia zmar?ego w 1981 roku XVI Karmapy pozostawa?o pod znakiem zapytania. Krytycy twierdz?, ?e b??dem by?o wmieszanie do tej sprawy nie tylko Dalajlamy, lecz równie? tybeta?skiego rz?du na uchod?stwie oraz chi?skich w?adz, które narobi?y niepotrzebnego rozg?osu w sprawie ich "?ywego Buddy". ?adna z tych stron nigdy wcze?niej nie by?a zaanga?owana w wewn?trzne duchowe sprawy autonomicznej szko?y Karma Kagyu. Wszystko to razem wzi?te przyczyni?o si? do zaj?cia Rumteku przemoc?.

Orzeczenie wp?ywa na stosunki Chin z Indiami

Decyzja s?du dotyczy jednak czego? o wiele powa?niejszego ni? k?ótnie pomi?dzy poplecznikami dwóch lamów jednej z czterech g?ównych szkó? buddyzmu tybeta?skiego. Ta sytuacja wp?ywa równie? na relacje chi?sko-indyjskie i na plan rz?du chi?skiego rozwi?zania tego, co zwyk?o si? w Pekinie nazywa? "problemem tybeta?skim". Ma to równie? wp?yw na relacje Pekinu z Dalajlam?, który nieustannie apeluje o wi?ksz? autonomi? dla Tybetu, podczas gdy Chiny sprzeciwiaj? si? temu.

Barry Sautman, profesor nauk politycznych na Uniwersytecie Nauk i Technologii w Hong Kongu, mówi, i? rz?d chi?ski - który nadal uwa?a, i? sprawuje opiek? nad Urdzienem Trinlejem, pomimo jego ucieczki z Tybetu - niewiele by teraz zyska? ze wzmocnienia pozycji Urdziena przebywaj?cego na obczy?nie. Mówiono, ?e Chi?czycy planowali obsadzi? "chi?skiego Karmap?" w Sikkimie. "Ci??ko stwierdzi?, czy rz?d Chi?skiej Republiki Ludowej zyska czy straci, je?li Urdzien Trinlej mia?by gra? jak?? rol? w polityce po Dalajlamie" - powiedzia? Sautman, nawi?zuj?c do spekulacji, jakoby m?ody lama mia? zosta? duchowym przywódc? Tybeta?czyków po ?mierci Dalajlamy.

Czy w takiej sytuacji m?ody lama wróci?by do Tybetu? Tomek Lehnert, polski autor ksi??ki o Karmapie, zwolennik Taje Dord?e, uwa?a, ?e rz?d chi?ski wezwie Urdziena Trinleja, aby wype?ni? swój obowi?zek wobec Tybeta?czyków i powróci? do ojczyzny. Mówi, ?e "Chi?czycy mog? próbowa? pos?u?y? si? lud?mi Urdziena Trinleja, aby sk?oni? go do powrotu".

Kluczow? rol? odgrywaj? tu Indie. "Ostatecznie ca?y rozwój akcji zale?y od reakcji Indii na decyzj? s?du" powiedzia? redaktor Tibetan Review w New Delhi. "My?l?, ?e najlepszym rozwi?zaniem b?dzie zachowanie status quo".

Stawk? jest poprawa relacji chi?sko-indyjskich. "To, czy Urdzien Trinlej wejdzie do Rumteku ca?kowicie, zale?y od organu wykonawczego w?adz indyjskich i jego relacji z Chinami" powiedzia? obserwator sytuacji tybeta?skiej, Sautman. "Wywiad indyjski podejrzewa, i? ucieczka Urdziena Trinleja z Tybetu odby?a si? za cich? zgod? Chin - przemawia za tym fakt, ?e gdyby nie mia? takiego poparcia, zosta?by do?? szybko uj?ty. Cho? lokalne w?adze chc? go widzie? w Sikkimie, nie zgadzaj? si? na to w?adze pa?stwa".

Indyjski system s?dowy, niezale?ny od rz?du, wyda? decyzj?, która wybawia rz?d z opresji, poniewa? Urdzien Trinlej by? dla niego niemile widzianym go?ciem. Wed?ug jednego z tybeta?skich ?róde? rz?d Indii odetchn?? z ulg? na wie?? o przyznaniu kontroli nad klasztorem Taje Dord?e, który "ani bezpo?rednio, ani po?rednio nie ma ?adnych powi?za? z Pekinem". Owa decyzja pozwala Indiom zacie?ni? uchwyt na Sikkimie.

Ci??kie czasy dla Tybeta?czyków na uchod?stwie

Nie jest to ?atwy czas dla tybeta?skich uchod?ców. Pekin nadal blokuje rozwi?zanie sprawy tybeta?skiej, które by?oby "do przyj?cia" dla tybeta?skiego spo?ecze?stwa. Min??o ju? 45 lat, odk?d Dalajlama uciek? z Tybetu i coraz cz??ciej pojawiaj? si? pytania, ile jeszcze czasu zosta?o temu 69-letniemu (w roku 2004) przywódcy duchowemu.

Pojawia si? te? kilka widocznych rys. Jak twierdzi Thinlej, redaktor "Tibetan Review", decyzja indyjskiego s?du wydaje si? mie? niewielkie znaczenie dla spo?eczno?ci uchod?ców, którzy w wi?kszo?ci osiedlili si? w Indiach i Nepalu. Mówi on, ?e jest to decyzja "prawna bez wi?kszego wp?ywu" na szko?? Karma Kagyu.

Ale jak utrzymuje Lehnert: "Tybeta?ska spo?eczno?? na wygnaniu jest podzielona. Kontrowersje wokó? Karmapy oraz sprawa kultu Szugdena (powa?na kontrowersja w Gelugpie, szkole Dalajlamy, dotycz?ca kult pewnego bóstwa) sprawi?y, ?e ca?a sytuacja wrze. W?ród Tybeta?czyków zawi?za?a si? opozycja wobec Dalajlamy".

Lehnert twierdzi, ?e decyzja S?du Najwy?szego Indii tylko pog??bi ten rozd?wi?k. Orzeczenie stawia jedn? cz??? tybeta?skiej spo?eczno?ci w Indiach - tych, którzy popieraj? Urdziena Trinleja - w bezpo?redniej opozycji do indyjskich w?adz. Twierdzi równie?, ?e "stwarza to mo?liwo?? postawienia w stan oskar?enia lamów, którzy z?amali prawo", poniewa? ich poplecznicy u?yli si?y, aby zdoby? Rumtek i prawdopodobnie skradli religijne przedmioty. Ostrzega przed konfrontacj? rz?du indyjskiego ze zwolennikami Urdziena Trinleja, co ogólnie nie wp?ynie dobrze na spraw? tybeta?sk?.

Nie wszystko uk?ada si? ?le dla Urdziena Trinleja - jego zwolennicy przoduj?, je?li chodzi o publikacje i media: w ci?gu ostatniego roku wydano przynajmniej trzy ksi??ki o m?odym lamie. Jednak?e pewien europejski zwolennik Taje Dord?e twierdzi: "Je?li strac? Rumtek, o wiele trudniej b?dzie im przytrzymywa? pokrywk? na tej puszce Pandory. Wydaje mi si?, ?e stronnicy Urdziena Trinleja na ?wiecie nie s? dok?adnie poinformowani o tej sprawie. Dlatego strata Rumteku mo?e okaza? si? dla nich w przysz?o?ci niemi?? niespodziank?, zw?aszcza je?li w ich kr?gach ma?o kto mówi? o procesie. Mimo to, strona Urdziena Trinleja znajdzie jaki? sposób, ?eby wyja?ni? decyzj? indyjskiego s?du i pewnie niewielu jego zachodnich zwolenników zacznie sprawdza? szczegó?y sprawy."

Ciemna strona polityki w tybeta?skich sprawach duchowych

Wielu zachodnich uczniów z pewno?ci? pogodzi?o si? ju? z faktem, ?e duchowe sprawy Tybeta?czyków ukazuj? od czasu do czasu sw? ciemniejsz? polityczn? stron?.

"Jednym z powodów, dla których buddyzm sta? si? tak bardzo popularny na Zachodzie, jest fakt, ?e jego zasady doskonale pasuj? do zachodnich warto?ci, takich jak zdrowy rozs?dek, krytyczne spojrzenie, otwarto?? i sprawiedliwo??" - powiedzia? rzecznik niemieckiego zwi?zku buddyjskiego den Hoet - "W?a?nie z tego powodu nie nale?y si? dziwi?, ?e wi?kszo?? zachodnich uczniów szko?y Karma Kagyu by?a nastawiona krytycznie wobec stylu promowania Urdziena Trinleja na XVII Karmap? przez pewnych lamów."

Nasuwa si? jeszcze pytanie, czy Dalajlama, który potwierdzi? rozpoznanie m?odego lamy, straci czy zyska na tej prawnej batalii i jej konsekwencjach. Krytycy tybeta?scy mówi?, ?e cho? decyzja s?du nie wp?ynie bezpo?rednio na duchowego przywódc? Tybetu, to jednak jego wizerunek mo?e zosta? lekko splamiony, poniewa? s?d zdecydowa?, i? osoby, którym udzieli? poparcia, nie maj? ?adnej w?adzy nad klasztorem w Rumteku.

Sprawa jednak mo?e dotkn?? Dalajlam? równie? w inny, bardziej subtelny sposób. Przez wiele lat ten przywódca szko?y Gelug stara? si? narzuci? sw? w?adz? niezale?nym szko?om Sakja, Njingma i Karma Kagju, w??czaj?c w to rozpoznawanie wciele? zwierzchników tych szkó?, z których najbardziej rzucaj?cym si? w oczy przyk?adem jest Urdzien Trinlej. Indyjski S?d Najwy?szy w ?aden sposób nie zas?dzi?, kto jest prawdziwym Karmap?. Jednak?e jego decyzja pokazuje, ?e procedury, których u?ywa? lama Tai Situ (oraz inni zwolennicy Urdziena), d???c do obj?cia kontroli nad g?ówn? siedzib? Karmapów poza Tybetem, i które zosta?y po?rednio usankcjonowane przez Dalajlam?, nie by?y zgodne z prawem.

Dlatego te? mo?e si? wydawa?, i? na drodze realizacji planu Dalajlamy, prowadz?cego do uzyskania kontroli nad ró?nymi szko?ami buddyzmu tybeta?skiego, pojawi?a si? przeszkoda - chocia?, jak twierdz? krytycy, nie jest to przeszkoda, której nie da si? omin??

Zachodni obserwatorzy wskazuj? na fakt, ?e decyzja s?du mo?e sk?óci? Dalajlam? z rz?dem Indii. Mówi si?, ?e New Dehli jest niezadowolone z politycznego zaanga?owania Dalajlamy, które nie wp?ywa dobrze na interesy Indii. W czasach rz?dów partii Bharatiya Janata Dalajlama cieszy? si? pewnym poparciem w?adz, jednak obecnie rz?dz?ca Partia Kongresowa nie popiera Dalajlamy, co wi?cej, decyzja s?du zmusza go, aby ca?kowicie wycofa? si? z konfliktu wokó? Karmapy. Mo?e si? okaza?, ?e Dalajlama i tybeta?ski rz?d na uchod?stwie nie b?d? mieli zbyt du?o do powiedzenia w sprawie powrotu Urdziena Trinleja do Rumteku.

Dobra sytuacja dla Dalajlamy?

Dalajlama mo?e jednak znale?? si? jeszcze w korzystnej sytuacji. Przywódca Tybetu zaopiekowa? si? Urdzienem Trinlejem zaraz po jego przybyciu do Indii. Obecnie Urdzien pozostaje pod du?ym wp?ywem Dalajlamy w przeciwie?stwie do swego poprzednika, XVI Karmapy, który kwestionuj?c w?adz? przywódcy szko?y Gelug nad spo?eczno?ci? uchod?ców, by? cierniem w oku otoczenia Dalajlamy. Istniej? nawet przypuszczenia, ?e rz?d na uchod?stwie zleci? p?atnemu mordercy zabójstwo XVI Karmapy. Niektórzy starzy buddy?ci ze szko?y Karma Kagju wci?? podejrzewaj? Dalajlam? o u?ycie czarnej magii przeciwko XVI Karmapie, który zmar? na raka. Jednak tak ekstremalnych pogl?dów nie podziela wi?kszo?? Tybeta?czyków.

Obecnie zarz?dzono dodatkowe posiedzenie s?du i, jak podaj? ?ród?a tybeta?skie, spodziewa? si? mo?na wi?cej demonstracji oraz aktów przemocy ze strony popleczników Urdziena Trinleja. Redaktor "Tibetan Review", Thinlej, spodziewa si?, ?e wykonywanie decyzji s?du mo?e oznacza? "przewrót".

Kto jest "prawdziwym" Karmap?? Pozostaje to kwesti? wiary. Jak mówi jeden dobrze poinformowany zwolennik Urdziena Trinleja: "Jakiekolwiek materialne przeszkody si? pojawi?, prawdziwe zdolno?ci duchowe Karmapy ujawni? si? z czasem. M?ody lama jest nauczycielem i przyjacielem ca?ego ?wiata. Rumtek jest zaledwie pojedynczym klasztorem".

Zaledwie pojedynczym klasztorem - a jednak wydaje si?, ?e dla Karmapy Urdziena Trinleja jest on o wiele wa?niejszy ni? dla jego rywala.