Science & Theology News: Jaki jest buddyjski pogl?d na temat "ja", czy te? ego, i w jaki sposób nawi?zuje on do podej?cia nauki zachodniej?

B. Alan Wallace: Istnieje du?a ró?nica, je?li chodzi o tradycje, z których wywodz? si? podej?cia buddyzmu i nauki.

Pogl?d naukowy jest g??boko zakorzeniony w tradycji judeo-chrze?cija?skiej, która opiera si? na poj?ciu istnienia nie?miertelnej i niezmiennej duszy. Ale odk?d tylko naukowcy zacz?li bada? umys? i mózg nie znale?li jeszcze ?adnego dowodu na istnienie autonomicznej indywidualnej duszy b?d? ego.

I to wydaje si? przeczy? tezom judaizmu, chrze?cija?stwa i innych religii.

W buddyzmie nigdy nie by?o poj?cia niezale?nej, niezmiennej duszy, b?d? jakiego? "ja". Buddyjska analiza dowodzi, ?e ludzka to?samo?? sk?ada si? z nieustannie zmieniaj?cego si? strumienia psychofizjologicznych zdarze?. Mówi si? tak?e o wspó?zale?no?ci umys?-cia?o oraz o wspó?zale?no?ci z otoczeniem.

Tutaj mamy pewn? zbie?no?? z nauk?, je?li chodzi o g??boki stosunek zale?no?ci, jaki istnieje pomi?dzy naszymi genami a ?rodowiskiem. Nauka posiada ogromn? ilo?? empirycznych dowodów na istnienie zwi?zku pomi?dzy umys?em, cia?em i otoczeniem zewn?trznym.

Jego ?wi?tobliwo?? Dalajlama t?umaczy, ?e buddyzm nie zaprzecza relatywnemu istnieniu ja?ni, lecz istnieniu jakiej? autonomicznej, indywidualnej duszy lub to?samo?ci, jakiemu? ego. Ta postawa jest zgodna z pogl?dem wspó?czesnej nauki.

STN: W buddyzmie mówi si? o subtelnych poziomach ?wiadomo?ci, których wspó?czesna nauka jeszcze nie odkry?a. W jaki sposób mo?na do?wiadczy? tych stanów?

BAW: Dalajlama mówi o metodach pozwalaj?cych zbada? ?wiadomo?? z punktu widzenia pierwszej osoby. Jest to mo?liwe dzi?ki osi?gni?ciu umiej?tno?ci ?wiadomego ?nienia. Oznacza to, ?e kiedy ?pimy, jeste?my w stanie u?wiadomi? sobie, ?e w?a?nie ?pimy i ?nimy. Umy?lnie pozwalamy, aby sen znikn??, bez tracenia przytomno?ci i ?wiadomo?ci tego, co si? dzieje. Pozwalamy, aby ca?y ten sen powoli znikn??, a to, co pozostanie, to mo?liwo?? rozpoznania przejrzystego ?wiat?a snu. Wówczas do?wiadczamy nagiej natury ?wiadomo?ci - stanu wolnego od mentalnych koncepcji, do?wiadcze? zmys?owych, nazywania prze?y? i wt?aczania ich w sztywne ramy j?zyka.

STN: Czy mo?na do?wiadczy? tego zjawiska na jawie?

BAW: Jego ?wi?tobliwo?? twierdzi, ?e mo?liwym jest do?wiadczenie tego stanu równie? na jawie, ale potrafi? to tylko do?wiadczeni jogini. Jogin rozwija pe?ne mocy samadhi [wch?oni?cie medytacyjne], a nast?pnie, przestaj?c postrzega? poprzez zmys?y, wchodzi w ów stan pierwotnej ?wiadomo?ci przejrzystego ?wiat?a. Jednak jest to o wiele trudniejsze ni? podczas snu, kiedy to nie postrzegamy poprzez zmys?y i nie musimy wchodzi? w stan samadhi. Stan snu daje nam zatem ?atwy dost?p do poziomu, na którym mo?emy do?wiadczy? g??bokich stanów ?wiadomo?ci.

Jego ?wi?tobliwo?? uwa?a tak?e, ?e tego typu wgl?d w przejrzyste ?wiat?o natury ?wiadomo?ci jest tak?e pewnego rodzaju przygotowaniem do ?mierci, w wyniku której zjawisko to pojawia si? naturalnie.

STN: Mówisz o procesie umierania? Czy mo?esz to wyja?ni??

BAW: Podczas procesu umierania twój umieraj?cy mózg powoli przestaje funkcjonowa?; nie jest ju? w stanie nadzorowa? procesów my?lowych, uczuciowych i postrzegania przez zmys?y. Wed?ug buddyzmu nawet kiedy twój oddech si? zatrzymuje, a serce przestaje funkcjonowa?, najg??bsze poziomy ?wiadomo?ci - przejrzyste ?wiat?o natury ?wiadomo?ci - jest dalej obecne, nie jest ono uzale?nione od mózgu. Jest to fakt trudny do zaakceptowania dla naukowców.

STN: Dlaczego uwa?asz ?e tak w?a?nie jest?

BAW: Powodem jest to, ?e naukowcy nie maj? do?wiadczenia w tej dziedzinie. Dzieje si? tak, gdy? badaj? oni tylko zewn?trzn? struktur? i funkcjonowanie mózgu. Jak mo?esz do?wiadczy? przejrzystego ?wiat?a umys?u, które jest natur? ?wiadomo?ci, je?eli koncentrujesz si? na neuronach i po??czeniach mi?dzy nimi? Naukowcy nie maj? dowodu, poniewa? szukaj? w niew?a?ciwych miejscach, stosuj?c niew?a?ciwe metody.

STN: Czy umys? jest zupe?nie zale?ny od mózgu?

BAW: Dalajlama twierdzi, ?e zdecydowanie tak, ale wy??cznie na poziomie my?li, mentalnej wyobra?ni i emocji. Wi?c jest to pogl?d dosy? zbli?ony do naukowego. Ale im bardziej zag??biamy si? w badanie ?wiadomo?ci jako przejrzystego ?wiat?a snu i przejrzystego ?wiat?a stanu ?mierci, dostrzegamy rozd?wi?k pomi?dzy buddyzmem a nauk?. Buddyjski pogl?d utrzymuje, ?e istnieje pewien subtelny poziom ?wiadomo?ci, który przechodzi z jednego ?ycia w kolejne. Dowodem na to mog? by? przypadki odnotowane w?ród dzieci, które bardzo dok?adnie pami?ta?y swoje poprzednie ?ycie. Gdyby wszystkie te dowody zosta?y zaprezentowane ?awie przysi?g?ych, z pewno?ci? powiedzieliby: "poza wszelkimi w?tpliwo?ciami".

STN: A jak wygl?da kwestia etyki w badaniach mózgu?

BAW: Kwestia etyki w nauce jest dosy? z?o?ona.

Jestem za wi?kszym uznaniem etyki, lecz bez wprowadzania jakiego? religijnego dogmatu czy credo. Jednocze?nie mog?oby istnie? wi?ksze poczucie odpowiedzialno?ci spo?ecznej, pewien altruizm w nauce.

W buddyzmie, bez wzgl?du na to, co b?dziemy robi? - czy b?d? to debaty filozoficzne na temat bardzo abstrakcyjnych idei, czy te? b?dzie to sprz?tanie klasztoru - zaczynamy dzie? od w?a?ciwej, altruistycznej motywacji: "Niech wszystko, co b?d? dzi? robi?, przyniesie nieograniczone szcz??cie ka?dej istocie".

Tak?e ka?dy naukowiec mo?e zacz?? od odpowiedniej motywacji, mówi?c, "Niech nasze badania - bez wzgl?du na to czy s? podstawowe czy o konkretnym zastosowaniu - b?d? prowadzone dla po?ytku wszystkich". I uwa?am, ?e nie jest to po prostu kolejna s?odka idea, nie jest to tak?e utopijny pogl?d. Jest to co?, co powinni?my traktowa? dosy? powa?nie, zw?aszcza dzisiaj, gdy? naukowcy, otrzymuj?c olbrzymie fundusze od rz?dów, prywatnych korporacji, czy wreszcie od spo?ecze?stwa, bior? na siebie olbrzymi? odpowiedzialno?? za przysz?o?? ludzko?ci. Uwa?am zatem, ?e maj? oni wielki d?ug wobec wszystkich ludzi, poniewa? w?a?nie to my dajemy im mo?liwo?? prowadzenia bada?.

STN: Jaka mo?e by? rola naukowców?

BAW: Naukowcy z ca?ego ?wiata s? niezrównanym autorytetem, je?li chodzi o natur? rzeczywisto?ci. Wiedza to si?a, a s? oni naszym podstawowym ?ród?em wiedzy, naszym systemem warto?ci. Wiedz? bardzo ?atwo przemieni? w si??, ta natomiast bardzo ?atwo mo?e wpa?? w r?ce ludzi, którzy, nie b?d?c altruistami, s? patriotami w najgorszym znaczeniu tego s?owa; taki "patriotyzm" budzi nieprzyjemne skojarzenia, poniewa? tak naprawd? jest nacjonalistycznym egotyzmem, tak jakby dobrobyt jednego kraju by? niezale?ny od reszty ?wiata. Jest to pewnego rodzaju ob??d i za?lepienie, ale niektórzy politycy zdaj? si? tego nie zauwa?a?. Owi lunatycy traktuj? nauk? jako etycznie neutraln? i sprzedaj? wiedz? temu, kto da wi?cej -korporacjom, które ca?kowicie koncentruj? si? na eksploatacji, lub rz?dom maj?cym na celu pozyskanie jak najwi?kszej w?adzy poprzez kontrolowanie s?abszych. Kiedy gra toczy si? o wysokie stawki, obowi?zkiem naukowców jest utrzymanie altruistycznej postawy.

Celem wiedzy nie jest uczynienie korporacji wi?kszymi, rz?dów mocniejszymi ani te? naukowców s?awnymi. Celem wiedzy jest przyniesienie po?ytku ca?emu ?wiatu, ludziom, oraz innym istotom.... ca?ej ekosferze.