Kryzys wywo?any konsumpcjonizmem Judith Simmer-Brown Cz?sto nie zdajemy sobie sprawy z tego, ?e w ?wiecie zglobalizowanej gospodarki jeste?my przemoc? nak?aniani do wzmo?onej konsumpcji. Wi??e si? to z obowi?zuj?cym paradygmatem, zgodnie z którym "wi?cej znaczy lepiej"... Poni?szy fragment pochodzi z ksi??ki "Uwa?no?? na targowisku" opracowanej pod redakcj? Allana Hunta Badinera i wydanej przez Wydawnictwo Jacek Santorski & CO.

Ksi??ka obj?ta patronatem medialnym "Cyber Sanghi".

Kryzys spowodowany konsumpcjonizmem uderza w ka?d? kultur? ?wiata. Wi?kszo?? z nich usi?uje dzi? kopiowa? ameryka?ski styl ?ycia. David Loy w ksi??ce The Religiom ofthe Market (Religia rynku) sugeruje, ?e konsumpcja stal? si? by? mo?e now? ?wiatow? religi?. Owa religia konsumpcjonizmu opiera si? na dwóch nieudowodnionych dogmatach b?d? wierzeniach:

1) Wzrost gospodarczy i wzmo?ony handel ?wiatowy b?dzie korzystny dla ka?dego.

2) Wzrostu nie zahamuj? naturalne ograniczenia planety o sko?czonych rozmiarach.
Pod?o?em konsumpcjonizmu jest zaspokajanie ego, jego ?cie?k? wytycza wci?? rozrastaj?cy si? ci?g zachcianek, a jego urzeczywistnienie opisuje przewrotna trawestacja maksymy Kartezjusza: "Robi? zakupy, wi?c jestem". Rekrutuj?c neofitów poprzez zalew przekazów z mass mediów, "religia" ta otumania konsumentów, sprawia, ?e nie pami?tamy o cierpieniu, do którego przyk?adamy r?k?. Zakupy to jedna z podstawowych czynno?ci podtrzymuj?cych kultur? negacji.

Od chwili upadku pa?stw komunistycznych w ró?nych cz??ciach ?wiata ekspansja konsumpcjonizmu trwa niemal przez nikogo niekwestionowana. W dobie unowocze?niania si? tradycyjnych spo?ecze?stw konsumpcjonizm jest drog? najbardziej kusz?c?. Jedynie religijne narody i spo?eczno?ci wci?? maj? szans? rzuci? wyzwanie konsumpcjonizmowi. Buddyzm za? jest skarbnic? warto?ci mog?cych powstrzyma? narastaj?ce upojenie konsumpcj?.

Jak reagowa? na ogrom cierpie? spowodowanych przez konsumpcjonizm? Jak zareaguj? nasze dzieci? ?atwo pogr??y? si? w tej u?udzie, zapominaj?c o wszystkim, czego uczy? nas buddyzm. Ale gdy do niego po-wracamy, przypominamy sobie prawd?: ?ród?em cierpienia s? nasze nieustanne pragnienia. Pragniemy, wi?c konsumujemy; pragniemy, wi?c cierpimy. Jako praktykuj?cy odczuwamy t? nieub?agan? zale?no?? na w?asnej skórze. Nasze pokolenie musi przebudzi? si? i u?wiadomi? sobie groz? konsumpcjonizmu, po??czy? si?y z wyznawcami innych religii, aby wyrwa? si? z b??dnego ko?a. Wszyscy musimy aktywnie poszukiwa? dróg alternatywnych wobec konsumpcjonizmu.

My, buddy?ci na Zachodzie, musimy rozpoznawa? zagro?enia wkradaj?ce si? do naszej praktyki duchowej i pojawiaj?ce si? w obr?bie naszych zal??kowych spo?eczno?ci i instytucji. Z punktu widzenia buddyzmu tybeta?skiego konsumpcjonizm jest zaledwie wierzcho?kiem góry lodowej. Stanowi jedynie zewn?trzn? manifestacj? pragnienia i zach?anno?ci. Dwadzie?cia pi?? lat temu mój guru, Vidyadhara Chogyam Trungpa Rinpoche, napisa? jedn? z pierwszych w Ameryce popularnych ksi??ek o Dharmie pt. Wolno?? od duchowego materializmu. Tre?? tej ksi??ki z roku na rok tylko zyskuje na aktualno?ci. Mówi? on o trzech poziomach materializmu - fizycznym, psychicznym i duchowym - które w?adaj? naszym istnieniem jako przejawy aktywno?ci skoncentrowanej na ego. Je?li nie b?dziemy przeciwstawia? si? materializmowi, stopniowo opanuje on nasze ?ycie fizyczne, nasze wspólnoty, a nawet nasz? praktyk? duchow?.

Materializm fizyczny to neurotyczna pogo? za przyjemno?ciami, komfortem i bezpiecze?stwem. Jest to najbardziej zewn?trzny wyraz konsumpcjonizmu. Ulegaj?c jego oddzia?ywaniu, staramy si? os?oni? przed codziennym bólem cielesnej egzystencji, jednocze?nie za? skupiamy si? na momentach przyjemno?ci. Oddzia?ywanie to tworzy iluzj? ?ycia wolnego od bólu, pe?nego mo?liwo?ci wyboru, dzi?ki czemu wydaje nam si?, ?e w pe?ni kontrolujemy rozwój wypadków. Potrzebujemy stu siedmiu rodzajów jogurtu w supermarkecie, ?eby poczu? si? jak król wszech?wiata. Chodzimy do kina z 24 salami, ?eby obejrze? film, na który akurat przyjdzie nam ochota. Potrzebujemy szybko dzia?aj?cych ?rodków przeciwbólowych, urz?dze?, które usuwaj? w cie? wszelkie niedogodno?ci, oraz narz?dzi ??czno?ci, które sprzyjaj? natychmiastowej wymianie informacji. Wszystko to stwarza z?udzenie pe?ni niezm?conej przyjemno?ci. Gdy w?ada nami taki fizyczny materializm, uto?samiamy si? z tym, co posiadamy.

Ale to dopiero pocz?tek. Na kolejnym poziomie znajduje si? materializm psychiczny - pragnienie sprawowania kontroli nad ca?ym ?wiatem za pomoc? teorii, ideologii i intelektu. Z?by unikn?? bólu, staramy si? manipulowa? ?wiatem nie tylko na p?aszczy?nie fizycznej; to samo robimy na poziomie psychiki. Stwarzamy na w?asny u?ytek model teoretyczny, dzi?ki któremu uciekamy od poczucia zagro?enia, samotno?ci lub przegranej. Zawsze stawiamy siebie w roli wszechw?adnego kontrolera, twierdz?c na przyk?ad: "Jako Amerykanka, mam pewne prawa. Jako kobieta, zas?uguj? na to, by nie poddawa? si? oczekiwaniom m??czyzn w moim spo?ecze?stwie. Zarabiam pieni?dze, sama wi?c decyduj?, jak je wydam. Jako buddystka, rozumiem zasad? wspó?zale?no?ci".

Materializm psychiczny postrzega jako wroga wszystko, co cz?owiekowi zagra?a lub wywo?uje jego rozdra?nienie. Opanowujemy to zagro?enie, tworz?c sobie ideologi? lub religi?, w której jeste?my zwyci?zcami, mamy racj? lub stoimy po s?usznej stronie; nigdy nie do?wiadczamy bezpo?rednio l?ku czy zam?tu, b?d?cych rezultatem zetkni?cia z rzeczywistym zagro?eniem. Taka postawa jest szczególnie gro?na dla buddysty na Zachodzie. W naszych czasach buddyzm sta? si? popularny, stal si? towarem wykorzystywanym przez korporacje i media. Bycie buddyst? to obecnie symbol statusu, z którym wi??e si? w?adza, presti? i pieni?dze. Zdj?cie Jego ?wi?tobliwo?ci Dalajlamy pojawia si? na kolekcjach hollywoodzkich filmów i na reklamach komputerów Apple; ró?ne grupy buddyjskie prze?cigaj? si? w pozyskiwaniu gwiazd Hollywoodu. Wszyscy chc? wpisa? do swego ?yciorysu jaki? element buddyzmu. Liczba przyj?? na kierunek studiów buddyjskich w Uniwersytecie Naropy podwoi?a si? w ci?gu ostatnich dwóch lat, reporterzy kr?c? si? po naszych hallach i salach wyk?adowych. Buddyjskie konferencje ?ci?gaj? rzesz? najrozmaitszych osobników podobnych do mnie, propaguj?cych nasz? bran??. Nasze konsumpcyjne spo?ecze?stwo zamienia buddyzm w zwyk?y towar. Pokusy czyhaj?ce na zachodniego buddyst? s? oczywiste. Kusi nas wykorzystanie buddyzmu do promowania w?asnego ego, w?asnej wspólnoty, w?asnych celów.

Lecz sedno problemu le?y jeszcze gdzie indziej. Najsubtelniejszy materializm - materializm duchowy - przenosi t? walk? o w?adz? do sfery naszego w?asnego umys?u, do naszej w?asnej praktyki medytacyjnej. Nasza ?wiadomo?? usi?uje zachowa? nad wszystkim kontrol?, utrzyma? scentralizowan? uwag?. Czyni?c tak, ego wykorzystuje do tego nawet duchowo??, ?eby os?oni? si? przed l?kiem i brakiem poczucia bezpiecze?stwa. Praktyka medytacji mo?e nam s?u?y? do ucieczki od niejednoznaczno?ci i intensywno?ci codziennych spotka?; praktykami wspó?czucia mo?emy manipulowa? w taki sposób, aby odeprze? udr?k? ?wiadomo?ci, ?e wszystko si? rozpada. Inwestujemy w obraz siebie samych jako osób praktykuj?cych buddyzm, chroni?c si? w ten sposób przed bezpo?rednio?ci? i intymno?ci? naszego u?wiadomienia rzeczywisto?ci. Wa?ne jest wi?c, aby?my stale dbali o "ostrze" swojej praktyki, ogarniali ?wiadomo?ci? ów próg, gdzie rodzi si? panika, gdzie zagro?enie jest naszym przyjacielem i gdzie to, co kry?o si? w naszej g??bi, wychodzi na jaw.

Co si? dzieje, kiedy znajdujemy si? we w?adzy "trzech poziomów materializmu"? Vidyadhara naucza?, ?e gdy poch?aniaj? nas sprawy ego, kontroli i w?adzy, zaczynamy "ba? si? zjawisk zewn?trznych, które s? naszymi w?asnymi projekcjami". Znaczy to tyle, ?e kiedy uznajemy siebie za rzeczywiste, realnie istniej?ce istoty, to wydaje nam si? b??dnie, ?e ?wiat wokó? nas jest czym? niezale?nym i realnym. To za? jest pocz?tkiem paranoi, l?ku i paniki. Boimy si?, ?e nie zdo?amy zapanowa? nad sytuacj?. Jak naucza? Patrul Rinpoche (1808-1887):

Nie przeci?gaj przesz?o?ci,
Nie zapraszaj przysz?o?ci,
Nie odst?puj od wewn?trznego czuwania,
Nie l?kaj si? pozorów.


Musimy porzuci? l?k przed pozorami. Jak tego dokona?? Jedynym sposobem na przeci?cie owego wzorca zach?anno?ci i kontroli jest stanie na stra?y bezwzgl?dnej uczciwo?ci naszej praktyki medytacyjnej. Musimy mie? takie miejsce, w którym wszelka manipulacja zostaje obna?ona. Musimy by? gotowi do zrezygnowania w naszej praktyce z kontroli. Gdy widzimy swój galopuj?cy umys?, kot?uj?ce si? emocje i nieustanne intrygi, wówczas dotykamy oblicza cierpi?cego ?wiata, to nas nieuchronnie odmienia. Musimy pozwoli?, aby nasze serce p?ka?o z bólu nieustannej walki, której do?wiadczamy w sobie i w ?wiecie wokó? nas. Wtedy mo?emy nawi?za? kontakt ze ?wiatem i z oddaniem s?u?y? prawdziwie o?wieconemu spo?ecze?stwu, nad którym konsumpcjonizm nie b?dzie mia? ?adnej w?adzy. Pragnienie rodzi si? z po?piechu naszego umys?u, trwaj?cego w pogoni za tym, czego nie mamy, aby?my nie mogli do?wiadczy? tego, co jest wprost przed nami.