Czy buddyzm zen to religia, czy szko?a rozwoju duchowego? Jak si? ma zen do buddyzmu wyznawanego w Tajlandi albo w Tybecie? Czy jest to co? zupe?nie innego?

Buddyzm w ogóle trudno jest nazwa? wyznaniem a tym bardziej religi? (przynajmniej nie w takim sensie, w jakim najcz??ciej rozumiemy s?owo "religia"), najlepszy termin okre?laj?cy buddyzm to w?a?nie "droga duchowego rozwoju".

Buddyzm mo?na generalnie podzieli? na trzy du?e tradycje:

1) Ma?? Drog? (Hinajana) niezbyt s?usznie uto?samian? ze szko?? Therawada, która obecna jest g?ównie na Sri Lance oraz w Birmie, Tajlandii i Kambod?y;

2) Wielk? Drog? (Mahajana), która zadomowi?a si? g?ównie w Chinach, Japonii, Korei, Wietnamie oraz na Tajwanie;

3) Diamentow? Drog? (Wad?rajana), która jest obecna w tybeta?skich szko?ach buddyjskich oraz w japo?skiej szkole shingon.

Generalnie cel praktykowania ró?nych buddyjskich ?cie?ek jest ten sam: rozpoznanie iluzoryczno?ci nietrwa?ej struktury psychologicznej, z któr? si? uto?samiamy nadaj?c jej znamiona trwa?o?ci i które to uto?samianie si? stanowi ?ród?o cierpienia. Te trzy tradycje ró?ni? si? jednak pomi?dzy sob? metodami, jakie prowadz? do tego celu - wynika to z ró?norodno?ci typów osobowo?ciowych, dla których pewne techniki s? bardziej przydatne a inne mniej.

Buddyzm Ma?ej Drogi opiera si? g?ównie na medytacji, polegaj?cej na rozpatrywaniu nietrwa?o?ci oraz na rozwijaniu etycznego post?powania w oparciu o ró?nego rodzaju ?cis?e wskazówki podane przez Budd?. Ze wzgl?du na pewn? k?opotliwo?? jak? niesie z sob? ich bezwzgl?dne przestrzeganie w ?wieckim ?yciu, praktykuj?cy t? buddyjsk? drog? przyjmuj? z regu?y mnisie ?lubowania i wst?puj? do klasztorów lub praktykuj? w le?nych pustelniach. ?wieccy buddy?ci mog?, na okre?lony z góry okres, przyjmowa? ?lubowania mnisie i praktykowa? medytacj? wspólnie z mnichami, jednak praktyka osób ?wieckich ogranicza si? najcz??ciej do materialnego wspierania mnichów oraz uczestniczenia w rytua?ach zwi?zanych ze ?wi?tami religijnymi.

Buddyzm Wielkiej Drogi opiera si? na rozwijaniu wspó?czucia wobec innych i m?dro?ci dotycz?cej pusto?ci (braku trwa?ej immamentnej natury) wszystkich zjawisk. Medytacj? praktykuj? tutaj nie tylko mnisi ale równie? osoby ?wieckie, które nie wst?pi?y do klasztorów . Najwa?niejsze w tej ?cie?ce jest utrzymanie równowagi pomi?dzy wspó?czuj?c? motywacj? oraz do?wiadczeniem pusto?ci.

W buddyzmie Diamentowej Drogi chodzi o rozpoznanie obecno?ci o?wieconej natury we wszystkim czego si? do?wiadcza. Zjawiska traktowane s? tutaj jako manifestacja rado?ci o?wieconego umys?u, wyraz jego twórczego potencja?u. W medytacjach praktykowanych w tej tradycji k?adzie si? nacisk na identyfikacj? z w?asn? natur? buddy.

Oczywi?cie Diamentowa Droga nie jest czym? ca?kowicie innym od Wielkiej Drogi, poniewa? zawiera w sobie jej elementy. Podobnie Wielka Droga opiera si? na tradycji Ma?ej Drogi, która stanowi fundament wszystkich buddyjskich nauk. Tak?e w obr?bie tych trzech du?ych tradycji istnieje kilkadziesi?t, je?eli nie kilkaset pomniejszych szkó?.

Zen (okre?lenie to wywodzi si? z sanskryckiego s?owa "dhyana" oznaczaj?cego medytacj?) najcz??ciej przypisuje si? do tradycji Wielkiej Drogi, aczkolwiek posiada ono wspólne elementy z takimi naukami jak Wielka Doskona?o?? (dzogczen, maha-ati) i Wielka Piecze? (czakczen, mahamudra), które s? obecne w tybeta?skich szko?ach Diamentowej Drogi njingma i kagju.

Przyjmuje si?, ?e zen jakie znamy dzisiaj wywodzi si? od mistrza Bodhidharmy, który przyby? w VI wieku z Indii do Chin, gdzie po?wi?ci? si? wieloletniej medytacji na odosobnieniu. Bodhidharmie przypisuje si? równie? za?o?enie znanego ze sztuk walki klasztoru Shaolin. Przez kilkaset lat zen, znane w Pa?stwie ?rodka pod nazw? ch'an, by?o przekazywane na terenie dzisiejszych Chin, gdzie na jego ostateczny kszta?t wp?yn??a w pewnym stopniu my?l taoistyczna. Z Chin zen rozprzestrzeni?o si? do Japonii, Korei i Wietnamu, gdzie odegra?o du?y wp?yw na lokaln? kultur? i sztuk?. Obecnie, obok Diamentowej Drogi, jest jedn? z najcz??ciej spotykanych na Zachodzie form buddyzmu.

Zen dzieli si? na dwie podstawowe szko?y soto i rinzai - odmienne ze wzgl?du na ró?ne sposoby podchodzenia do praktyki. Soto uwa?ane jest za bardziej "siedz?c?" szko??, w której nacisk k?adzie si? na praktyk? medytacyjn?, natomiast w rinzai pracuje si? g?ównie z koanami czyli paradoksalnymi formu?ami, które maj? pokaza? praktykuj?cemu jego umys? takim jaki jest, tzn. pozbawiony konstrukcji nieustaj?cych koncepcji i sztywnych pogl?dów. Najcz??ciej nauczyciele zen stosuj? zarówno techniki soto jak i rinzai w zale?no?ci od indywidualnych potrzeb adepta zen.

Chocia? szko?a zen wywodzi si? od nauk historycznego Buddy, to niewiele uwagi przywi?zuje si? w niej do wyrafinowanych buddyjskich koncepcji filozoficznych. Pono? pierwszy przekaz nauk zen mia? miejsce w momencie kiedy Budda podniós? kwiat, wówczas z ca?ego zgromadzenia mnichów nie zareagowa? nikt oprócz Mahaka?japy, który na ten widok u?miechn?? si?, poniewa? zobaczy? obecno?? o?wieconej natury w ka?dej przejawiaj?cej si? sytuacji - tym samym uwa?a si? Mahaka?jap? za pierwszego patriarch? (mistrza) zen.

Poniewa? zen nastawione jest g?ównie na praktyk? medytacyjn? i przedk?ada bezpo?rednie do?wiadczenie rzeczywisto?ci nad konceptualnymi spekulacjami na jej temat, dlatego medytacja zen (b?d? bardzo do niej zbli?one techniki) cz?sto jest u?ywana przez chrze?cija?skie zakony kontemplacyjne, np. przez benedyktynów - patrz tutaj lub na www.kontemplacja.pl. Strony polskich wspólnot zen mo?na znale?? w naszym katalogu www.