![]()
|
Indie, Sikkim, Chiny i dokuczliwy tybetański lama Julian Gearing
Prezentujemy poniżej artykuł opublikowany w lipcu 2004 roku w opiniotwórczym dzienniku Asia Times On-Line. Autor nakreśla w nim zarys podziału w szkole Kagju buddyzmu tybetańskiego, do którego doszło w związku z rozpoznaniem nowego wcielenia XVI Karmapy, zwierzchnika szkoły.
|
Mówi siÄ™, iż Czarna Korona Karmapów jest fizycznym odpowiednikiem korony „duchowej” utkanej z wÅ‚osów stu tysiÄ™cy żeÅ„skich bóstw, a kiedy Karmapa wkÅ‚ada jÄ… na gÅ‚owÄ™, musi przytrzymywać koronÄ™ rÄ™kÄ…, aby nie odleciaÅ‚a. W XV wieku cesarz dynastii Ming, Tai Ming Czen, podarowaÅ‚ koronÄ™ Karmapie; obecnie nakrycie gÅ‚owy tego znaczÄ…cego buddyjskiego lamy znajduje siÄ™ w górskim klasztorze Rumtek w Sikkimie, indyjskim stanie graniczÄ…cym z Tybetem. Wielu ludzi w Himalajach uważa, że KarmapÄ… jest ten, kto zasiada w klasztorze i nosi owÄ… koronÄ™.
Pomimo gÅ‚osów tybetaÅ„skich nacjonalistów Pekin twierdzi, iż Tybet zawsze byÅ‚ nieodłącznÄ… częściÄ… Chin i odmawia jakichkolwiek rozmów na temat nadania autonomii temu strategicznemu, bogatemu w zÅ‚oża minerałów regionowi zwanemu „Dachem Åšwiata”.
Decyzja sÄ…du dotyczy jednak czegoÅ› o wiele poważniejszego niż kłótnie pomiÄ™dzy poplecznikami dwóch lamów jednej z czterech głównych szkół buddyzmu tybetaÅ„skiego. Ta sytuacja wpÅ‚ywa również na relacje chiÅ„sko-indyjskie i na plan rzÄ…du chiÅ„skiego rozwiÄ…zania tego, co zwykÅ‚o siÄ™ w Pekinie nazywać „problemem tybetaÅ„skim”. Ma to również wpÅ‚yw na relacje Pekinu z DalajlamÄ…, który nieustannie apeluje o wiÄ™kszÄ… autonomiÄ™ dla Tybetu, podczas gdy Chiny sprzeciwiajÄ… siÄ™ temu.
Nie jest to Å‚atwy czas dla tybetaÅ„skich uchodźców. Pekin nadal blokuje rozwiÄ…zanie sprawy tybetaÅ„skiej, które byÅ‚oby „do przyjÄ™cia” dla tybetaÅ„skiego spoÅ‚eczeÅ„stwa. Minęło już 45 lat, odkÄ…d Dalajlama uciekÅ‚ z Tybetu i coraz częściej pojawiajÄ… siÄ™ pytania, ile jeszcze czasu zostaÅ‚o temu 69-letniemu (w roku 2004) przywódcy duchowemu.
Wielu zachodnich uczniów z pewnością pogodziło się już z faktem, że duchowe sprawy Tybetańczyków ukazują od czasu do czasu swą ciemniejszą polityczną stronę.
Dalajlama może jednak znaleźć się jeszcze w korzystnej sytuacji. Przywódca Tybetu zaopiekował się Urdzienem Trinlejem zaraz po jego przybyciu do Indii. Obecnie Urdzien pozostaje pod dużym wpływem Dalajlamy w przeciwieństwie do swego poprzednika, XVI Karmapy, który kwestionując władzę przywódcy szkoły Gelug nad społecznością uchodźców, był cierniem w oku otoczenia Dalajlamy. Istnieją nawet przypuszczenia, że rząd na uchodźstwie zlecił płatnemu mordercy zabójstwo XVI Karmapy. Niektórzy starzy buddyści ze szkoły Karma Kagju wciąż podejrzewają Dalajlamę o użycie czarnej magii przeciwko XVI Karmapie, który zmarł na raka. Jednak tak ekstremalnych poglądów nie podziela większość Tybetańczyków.
Źródło: Asia Times On-Line.
Podobno wÅ‚aÅ›nie w poszukiwaniu Czarnej Korony mÅ‚ody XVII Karmapa Urdzien Trinlej uciekÅ‚ z uciskanego przez chiÅ„ski rzÄ…d Tybetu w roku 2000, kierujÄ…c siÄ™ do klasztoru w Sikkimie zbudowanego przez jego poprzednika XVI KarmapÄ™ po ucieczce z Tybetu w 1959 roku. Jednak niedawno indyjski SÄ…d Najwyższy zadaÅ‚ poważny cios temu drugiemu po Dalajlamie, najbardziej znanemu tybetaÅ„skiemu lamie i zablokowaÅ‚ roszczenia Karmapy i jego zwolenników wobec korony i klasztoru Rumtek. Decyzja wydana przez SÄ…d Najwyższy 5 lipca 2004 r. „nieodwoÅ‚alnie” zabroniÅ‚a mu wejÅ›cia do klasztoru.
Decyzja sądu rozwiązuje trudny problem rządu indyjskiego, który chce poprawić stosunki z Chinami, swym starym rywalem. Sikkim od wielu lat stanowił punkt sporny pomiędzy Chinami a Indiami, a kontrowersje wokół klasztoru w Rumteku wywoływały w Sikkimie zamieszki. Teraz wydaje się, iż Chiny w milczeniu zaakceptowały kontrolę Indii nad tym terytorium.
Co siÄ™ tyczy tybetaÅ„skiego lamy, nowe okolicznoÅ›ci otwierajÄ… drogÄ™ do procesu sÄ…dowego, który może zdecydować o tym, że Sikkim przejdzie w rÄ™ce jego „rywala” XVII Karmapy Thaje Dordże. Chociaż ten „konkurujÄ…cy” z Urdzienem buddyjski lama jest o wiele mniej znany na arenie miÄ™dzynarodowej, ma tysiÄ…ce zwolenników nie tylko w regionie, ale i na caÅ‚ym Å›wiecie.
Decyzja Sądu Najwyższego jest najbardziej dramatycznym wydarzeniem dla Urdziena Trinleja od chwili kiedy uciekł z Tybetu. Ma silny wpływ na rozłam w linii Karma Kagyu, jak również niesie Indiom i Chinom geostrategiczne implikacje. Uderza też w Dalajlamę, co nie pomaga i tak już utrudnionemu wprowadzaniu buddyzmu tybetańskiego do nowoczesnego świata.
Podczas gdy ucieczka młodego lamy z Tybetu w 2000 r. wywołała w mediach ogromne poruszenie, dziś prasa międzynarodowa milczy w sprawie werdyktu Sądu Najwyższego. Sąd zarządził, iż Tsurphu Labrang, organizacja założona przez zwolenników Urdziena Trinleja, nie ma żadnych praw do klasztoru w Rumteku ani majątku w Sikkimie. Mówiąc językiem orzeczenia Sądu Najwyższego: apelacja Tsurphu Labrang została odrzucona.
Owa decyzja miaÅ‚a przeÅ‚omowe znaczenie. Podczas gdy Å›wiÄ™towano ucieczkÄ™ Urdziena Trinleja, a media poÅ›wiÄ™caÅ‚y wiele uwagi jego osobie, toczyÅ‚a siÄ™ cicha i gorzka walka prawna o kontrolÄ™ nad klasztorem. Wreszcie najważniejsza decyzja zapadÅ‚a. Karmapa Urdzien Trinlej otrzymaÅ‚ „nieodwoÅ‚alny” zakaz pojawiania siÄ™ w Rumteku.
To oznacza, że jedyną stroną, która ma prawne podstawy do ubiegania się o przejęcie klasztoru, jest Karmapa Charitable Trust, organizacja założona przez zmarłego XVI Karmapę i popierająca XVII Karmapę Thaje Dordże - młodego lamę (urodzonego w 1983 roku), który nie ma żadnych powiązań z Chinami.
Chiny odrzucają autonomię tybetańską
Według doniesień uchodźców z Tybetu bliskie otoczenie Karmapy Urdziena Trinleja jest zdemoralizowane, a sam młody lama pozostaje w areszcie domowym indyjskiego rządu w klasztorze Gjuto, zaledwie kilka kilometrów od siedziby Dalajlamy w Dharamsali. Podobno ci nieliczni zwolennicy młodego lamy na świecie, którzy w ogóle wiedzą o decyzji sądu, nie mogą pogodzić się z tą porażką.
Thierry Dodin, dyrektor Tybetańskiego Biura Informacji w Londynie, mówi, że jeśli Karmapa Charitable Trust wygrałaby klasztor, byłaby to gorzka porażka dla Urdziena Trinleja.
„Na poziomie osobistym z pewnoÅ›ciÄ… bÄ™dzie wiÄ™cej niż rozczarowany, ponieważ ogólnie nie byÅ‚ szczególnie szczęśliwy od momentu przybycia do Indii” - powiedziaÅ‚ Dodin, odnoszÄ…c siÄ™ do frustracji mÅ‚odego lamy z powodu ograniczeÅ„ naÅ‚ożonych naÅ„ przez indyjski rzÄ…d oraz niechÄ™tnej postawy wobec wpuszczenia go do Rumteku. „WÅ‚adze lokalne nie ufajÄ… mu. W Indiach sÄ… ludzie, którzy myÅ›lÄ…, że jest chiÅ„skim szpiegiem. Jest to oczywiÅ›cie czysty nonsens.” - dodaÅ‚ Dodin.
Kontrastuje z tym sytuacja zwolenników Karmapy Thaje Dordże, którzy cieszÄ… siÄ™ po cichu. Szamar Rinpocze, tybetaÅ„ski lama, który rozpoznaÅ‚ Thaje Dordże i twierdzi, że to wÅ‚aÅ›nie on jest prawdziwym XVII KarmapÄ…, oceniÅ‚ decyzjÄ™ sÄ…du jako „pożądane wiadomoÅ›ci”. JednoczeÅ›nie zauważyÅ‚, że lokalny sÄ…d powinien podjąć dalsze dziaÅ‚ania, zanim klasztor, zajÄ™ty przemocÄ… w 1993 roku przez frakcjÄ™ Urdziena Trinleja, powróci do Karmapa Charitable Trust. Szamarpa podkreÅ›la, że Karmapa Charitable Trust powinien teraz wysÅ‚ać petycjÄ™ do Wysokiego SÄ…du w Gangtoku, stolicy Sikkimu, z proÅ›bÄ… o przekazanie klasztoru, jego majÄ…tku oraz o eksmisjÄ™ przebywajÄ…cych tam mnichów. „Nie można pozwolić, aby ci mnisi nadal tam przebywali, mogÄ… oni przedsiÄ™wziąć Å›rodki odwetowe i zająć klasztor tak samo, jak raz już to uczynili” – powiedziaÅ‚ Szamar Rinpocze dziennikowi Asia Times Online.
Jak twierdzi Michael den Hoet, rzecznik Niemieckiego ZwiÄ…zku Buddyjskiego, klasztor Rumtek i Czarna Korona sÄ… bardzo ważne, lecz dla stronników Thaje Dordże ważniejsze jest to, że stronnicy Urdziena Trinleja nie mogÄ… już ubiegać siÄ™ ani o Rumtek, ani o nadanie oficjalnego tytuÅ‚u ich kandydatowi na KarmapÄ™ nie przedstawiwszy zasadnoÅ›ci swoich żądaÅ„. „JeÅ›li decyzja sÄ…du zostanie utrzymana w mocy, wyrok bÄ™dzie zwyciÄ™stwem zdrowego rozsÄ…dku, krytycznego myÅ›lenia, otwartoÅ›ci i sprawiedliwoÅ›ci” - powiedziaÅ‚ den Hoet.
Kontrowersje wokół Karmapy rozpoczęły siÄ™ w 1992 roku, kiedy lamowie linii Karma Kagyu – Tai Situ Rinpocze oraz Goszir Gjaltsab Rinpocze zaczÄ™li dążyć do nominacji ich kandydata na KarmapÄ™, przedstawiajÄ…c sfaÅ‚szowany przypuszczalnie „list ze wskazówkami”. Od tamtej pory rozpoznanie i uznanie nowego wcielenia zmarÅ‚ego w 1981 roku XVI Karmapy pozostawaÅ‚o pod znakiem zapytania. Krytycy twierdzÄ…, że błędem byÅ‚o wmieszanie do tej sprawy nie tylko Dalajlamy, lecz również tybetaÅ„skiego rzÄ…du na uchodźstwie oraz chiÅ„skich wÅ‚adz, które narobiÅ‚y niepotrzebnego rozgÅ‚osu w sprawie ich „Å»ywego Buddy”. Å»adna z tych stron nigdy wczeÅ›niej nie byÅ‚a zaangażowana w wewnÄ™trzne duchowe sprawy autonomicznej szkoÅ‚y Karma Kagyu. Wszystko to razem wziÄ™te przyczyniÅ‚o siÄ™ do zajÄ™cia Rumteku przemocÄ….
Orzeczenie wpływa na stosunki Chin z Indiami
Barry Sautman, profesor nauk politycznych na Uniwersytecie Nauk i Technologii w Hong Kongu, mówi, iż rzÄ…d chiÅ„ski – który nadal uważa, iż sprawuje opiekÄ™ nad Urdzienem Trinlejem, pomimo jego ucieczki z Tybetu – niewiele by teraz zyskaÅ‚ ze wzmocnienia pozycji Urdziena przebywajÄ…cego na obczyźnie. Mówiono, że ChiÅ„czycy planowali obsadzić „chiÅ„skiego KarmapÄ™” w Sikkimie. „Ciężko stwierdzić, czy rzÄ…d ChiÅ„skiej Republiki Ludowej zyska czy straci, jeÅ›li Urdzien Trinlej miaÅ‚by grać jakÄ…Å› rolÄ™ w polityce po Dalajlamie” - powiedziaÅ‚ Sautman, nawiÄ…zujÄ…c do spekulacji, jakoby mÅ‚ody lama miaÅ‚ zostać duchowym przywódcÄ… TybetaÅ„czyków po Å›mierci Dalajlamy.
Czy w takiej sytuacji mÅ‚ody lama wróciÅ‚by do Tybetu? Tomek Lehnert, polski autor książki o Karmapie, zwolennik Thaje Dordże, uważa, że rzÄ…d chiÅ„ski wezwie Urdziena Trinleja, aby wypeÅ‚niÅ‚ swój obowiÄ…zek wobec TybetaÅ„czyków i powróciÅ‚ do ojczyzny. Mówi, że „ChiÅ„czycy mogÄ… próbować posÅ‚użyć siÄ™ ludźmi Urdziena Trinleja, aby skÅ‚onić go do powrotu”.
KluczowÄ… rolÄ™ odgrywajÄ… tu Indie. „Ostatecznie caÅ‚y rozwój akcji zależy od reakcji Indii na decyzjÄ™ sÄ…du” powiedziaÅ‚ redaktor Tibetan Review w New Delhi. „MyÅ›lÄ™, że najlepszym rozwiÄ…zaniem bÄ™dzie zachowanie status quo”.
StawkÄ… jest poprawa relacji chiÅ„sko-indyjskich. „To, czy Urdzien Trinlej wejdzie do Rumteku caÅ‚kowicie, zależy od organu wykonawczego wÅ‚adz indyjskich i jego relacji z Chinami” powiedziaÅ‚ obserwator sytuacji tybetaÅ„skiej, Sautman. „Wywiad indyjski podejrzewa, iż ucieczka Urdziena Trinleja z Tybetu odbyÅ‚a siÄ™ za cichÄ… zgodÄ… Chin – przemawia za tym fakt, że gdyby nie miaÅ‚ takiego poparcia, zostaÅ‚by dość szybko ujÄ™ty. Choć lokalne wÅ‚adze chcÄ… go widzieć w Sikkimie, nie zgadzajÄ… siÄ™ na to wÅ‚adze paÅ„stwa”.
Indyjski system sÄ…dowy, niezależny od rzÄ…du, wydaÅ‚ decyzjÄ™, która wybawia rzÄ…d z opresji, ponieważ Urdzien Trinlej byÅ‚ dla niego niemile widzianym goÅ›ciem. WedÅ‚ug jednego z tybetaÅ„skich źródeÅ‚ rzÄ…d Indii odetchnÄ…Å‚ z ulgÄ… na wieść o przyznaniu kontroli nad klasztorem Thaje Dordże, który „ani bezpoÅ›rednio, ani poÅ›rednio nie ma żadnych powiÄ…zaÅ„ z Pekinem”. Owa decyzja pozwala Indiom zacieÅ›nić uchwyt na Sikkimie.
Ciężkie czasy dla Tybetańczyków na uchodźstwie
Pojawia siÄ™ też kilka widocznych rys. Jak twierdzi Thinlej, redaktor „Tibetan Review”, decyzja indyjskiego sÄ…du wydaje siÄ™ mieć niewielkie znaczenie dla spoÅ‚ecznoÅ›ci uchodźców, którzy w wiÄ™kszoÅ›ci osiedlili siÄ™ w Indiach i Nepalu. Mówi on, że jest to decyzja „prawna bez wiÄ™kszego wpÅ‚ywu” na szkołę Karma Kagyu.
Ale jak utrzymuje Lehnert: „TybetaÅ„ska spoÅ‚eczność na wygnaniu jest podzielona. Kontrowersje wokół Karmapy oraz sprawa kultu Szugdena (poważna kontrowersja w Gelugpie, szkole Dalajlamy, dotyczÄ…ca kult pewnego bóstwa) sprawiÅ‚y, że caÅ‚a sytuacja wrze. WÅ›ród TybetaÅ„czyków zawiÄ…zaÅ‚a siÄ™ opozycja wobec Dalajlamy”.
Lehnert twierdzi, że decyzja SÄ…du Najwyższego Indii tylko pogłębi ten rozdźwiÄ™k. Orzeczenie stawia jednÄ… część tybetaÅ„skiej spoÅ‚ecznoÅ›ci w Indiach – tych, którzy popierajÄ… Urdziena Trinleja – w bezpoÅ›redniej opozycji do indyjskich wÅ‚adz. Twierdzi również, że „stwarza to możliwość postawienia w stan oskarżenia lamów, którzy zÅ‚amali prawo”, ponieważ ich poplecznicy użyli siÅ‚y, aby zdobyć Rumtek i prawdopodobnie skradli religijne przedmioty. Ostrzega przed konfrontacjÄ… rzÄ…du indyjskiego ze zwolennikami Urdziena Trinleja, co ogólnie nie wpÅ‚ynie dobrze na sprawÄ™ tybetaÅ„skÄ….
Nie wszystko ukÅ‚ada siÄ™ źle dla Urdziena Trinleja – jego zwolennicy przodujÄ…, jeÅ›li chodzi o publikacje i media: w ciÄ…gu ostatniego roku wydano przynajmniej trzy książki o mÅ‚odym lamie. Jednakże pewien europejski zwolennik Thaje Dordże twierdzi: „JeÅ›li stracÄ… Rumtek, o wiele trudniej bÄ™dzie im przytrzymywać pokrywkÄ™ na tej puszce Pandory. Wydaje mi siÄ™, że stronnicy Urdziena Trinleja na Å›wiecie nie sÄ… dokÅ‚adnie poinformowani o tej sprawie. Dlatego strata Rumteku może okazać siÄ™ dla nich w przyszÅ‚oÅ›ci niemiłą niespodziankÄ…, zwÅ‚aszcza jeÅ›li w ich krÄ™gach maÅ‚o kto mówiÅ‚ o procesie. Mimo to, strona Urdziena Trinleja znajdzie jakiÅ› sposób, żeby wyjaÅ›nić decyzjÄ™ indyjskiego sÄ…du i pewnie niewielu jego zachodnich zwolenników zacznie sprawdzać szczegóły sprawy.”
Ciemna strona polityki w tybetańskich sprawach duchowych
„Jednym z powodów, dla których buddyzm staÅ‚ siÄ™ tak bardzo popularny na Zachodzie, jest fakt, że jego zasady doskonale pasujÄ… do zachodnich wartoÅ›ci, takich jak zdrowy rozsÄ…dek, krytyczne spojrzenie, otwartość i sprawiedliwość” - powiedziaÅ‚ rzecznik niemieckiego zwiÄ…zku buddyjskiego den Hoet - „WÅ‚aÅ›nie z tego powodu nie należy siÄ™ dziwić, że wiÄ™kszość zachodnich uczniów szkoÅ‚y Karma Kagyu byÅ‚a nastawiona krytycznie wobec stylu promowania Urdziena Trinleja na XVII KarmapÄ™ przez pewnych lamów.”
Nasuwa się jeszcze pytanie, czy Dalajlama, który potwierdził rozpoznanie młodego lamy, straci czy zyska na tej prawnej batalii i jej konsekwencjach. Krytycy tybetańscy mówią, że choć decyzja sądu nie wpłynie bezpośrednio na duchowego przywódcę Tybetu, to jednak jego wizerunek może zostać lekko splamiony, ponieważ sąd zdecydował, iż osoby, którym udzielił poparcia, nie mają żadnej władzy nad klasztorem w Rumteku.
Sprawa jednak może dotknąć Dalajlamę również w inny, bardziej subtelny sposób. Przez wiele lat ten przywódca szkoły Gelug starał się narzucić swą władzę niezależnym szkołom Sakja, Njingma i Karma Kagju, włączając w to rozpoznawanie wcieleń zwierzchników tych szkół, z których najbardziej rzucającym się w oczy przykładem jest Urdzien Trinlej. Indyjski Sąd Najwyższy w żaden sposób nie zasądził, kto jest prawdziwym Karmapą. Jednakże jego decyzja pokazuje, że procedury, których używał lama Tai Situ (oraz inni zwolennicy Urdziena), dążąc do objęcia kontroli nad główną siedzibą Karmapów poza Tybetem, i które zostały pośrednio usankcjonowane przez Dalajlamę, nie były zgodne z prawem.
Dlatego też może się wydawać, iż na drodze realizacji planu Dalajlamy, prowadzącego do uzyskania kontroli nad różnymi szkołami buddyzmu tybetańskiego, pojawiła się przeszkoda - chociaż, jak twierdzą krytycy, nie jest to przeszkoda, której nie da się ominąć
Zachodni obserwatorzy wskazują na fakt, że decyzja sądu może skłócić Dalajlamę z rządem Indii. Mówi się, że New Dehli jest niezadowolone z politycznego zaangażowania Dalajlamy, które nie wpływa dobrze na interesy Indii. W czasach rządów partii Bharatiya Janata Dalajlama cieszył się pewnym poparciem władz, jednak obecnie rządząca Partia Kongresowa nie popiera Dalajlamy, co więcej, decyzja sądu zmusza go, aby całkowicie wycofał się z konfliktu wokół Karmapy. Może się okazać, że Dalajlama i tybetański rząd na uchodźstwie nie będą mieli zbyt dużo do powiedzenia w sprawie powrotu Urdziena Trinleja do Rumteku.
Dobra sytuacja dla Dalajlamy?
Obecnie zarzÄ…dzono dodatkowe posiedzenie sÄ…du i, jak podajÄ… źródÅ‚a tybetaÅ„skie, spodziewać siÄ™ można wiÄ™cej demonstracji oraz aktów przemocy ze strony popleczników Urdziena Trinleja. Redaktor „Tibetan Review”, Thinlej, spodziewa siÄ™, że wykonywanie decyzji sÄ…du może oznaczać „przewrót”.
Kto jest „prawdziwym” KarmapÄ…? Pozostaje to kwestiÄ… wiary. Jak mówi jeden dobrze poinformowany zwolennik Urdziena Trinleja: „Jakiekolwiek materialne przeszkody siÄ™ pojawiÄ…, prawdziwe zdolnoÅ›ci duchowe Karmapy ujawniÄ… siÄ™ z czasem. MÅ‚ody lama jest nauczycielem i przyjacielem caÅ‚ego Å›wiata. Rumtek jest zaledwie pojedynczym klasztorem”.
Zaledwie pojedynczym klasztorem – a jednak wydaje siÄ™, że dla Karmapy Urdziena Trinleja jest on o wiele ważniejszy niż dla jego rywala.
Tłumaczenie: Agnieszka Bałazy.





