Medytacja… tutaj serce mo?e pomóc g?owie
- Cowper -


Klasztor w pó?nocnych Indiach. Lekko odziani tybeta?scy mnisi siedz? spokojnie w pomieszczeniu, gdzie temperatura wynosi zaledwie 5 stopni Celsjusza. U?ywaj?c techniki jogi zwanej tummo, weszli w stan g??bokiej medytacji. Pozostali mnisi zamoczyli prze?cierad?a o wymiarach 1m na 2m w zimnej wodzie (6 stopni) i po?o?yli je na ramionach medytuj?cych. Dla niewytrenowanych ludzi tak zimne okrycie niew?tpliwie spowodowa?oby niekontrolowane dr?enie cia?a.

Gdyby temperatura cia?a w wyniku takich warunków zacz??a si? nieustannie obni?a?, ?mier? by?aby nieunikniona. Ale zanim up?yn??o kilka minut, z prze?cierade? zacz??a unosi? si? para. Na skutek ciep?a cia?a wyprodukowanego przez medytuj?cych mnichów prze?cierad?a wysch?y w godzin?. Nast?pnie uczestnicy wydarzenia ?ci?gn?li wysuszone prze?cierad?a, nakrywaj?c medytuj?cych kolejnymi. Ka?dy z mnichów by? zobowi?zany wysuszy? trzy prze?cierad?a w przeci?gu kilku godzin.

Dlaczego kto? mia?by robi? co? takiego? Herbert Benson, który zajmuje si? studiowaniem tummo od 20 lat, odpowiada: "Buddy?ci nie do?wiadczaj? rzeczywisto?ci, w której ?yjemy, jako jedynej i ostatecznej. Istnieje inna rzeczywisto??, której mo?emy do?wiadczy?, a która nie jest nacechowana naszymi emocjami, naszym codziennym ?wiatem i ?wiatopogl?dem. Buddy?ci uwa?aj?, ?e tego stanu umys?u mo?na do?wiadczy? dzi?ki przynoszeniu po?ytku innym i poprzez medytacj?. Ciep?o, które jest wytwarzane przez medytuj?cych, jest tylko efektem ubocznym medytacji tummo".

Benson jest profesorem medycyny na Wydziale Medycznym na Harvardzie i przewodnicz?cym Medycznego Instytutu Umys?u i Cia?a w Centrum Medycznym Beth Isreal w Bostonie. Zdecydowanie uwa?a on, ?e badanie zaawansowanych praktyk medytacji "umo?liwia odkrycie umiej?tno?ci, które pomog? nam w leczeniu chorób o pod?o?u nerwicowym".

Benson opracowa? tzw. "metod? relaksacyjn?," któr? opisuje jako "psychologiczny stan b?d?cy odwrotno?ci? stresu". Jej cechami charakterystycznymi jest spowolnienie metabolizmu, tempa oddychania, uderze? serca i ci?nienia krwi. Profesor i jego wspó?pracownicy zgromadzili dowody na to, ?e mo?e ona pomóc ludziom cierpi?cym na choroby, które s? wynikiem stresu. U?ywaj? tej metody do leczenia niepokoju, lekkich i ?rednich depresji, wysokiego ci?nienia krwi, nieregularno?ci w pracy serca, nadmiernej z?o?ci, bezsenno?ci, czy nawet bezp?odno?ci. Wspó?pracownicy Bensona u?ywaj? tego typu prostej medytacji, aby uspokoi? osoby, które prze?y?y szok traumy po ?mierci znajomych, wykryciu raka b?d? innych bolesnych, zagra?aj?cych ?yciu chorób.

"Ponad 60 procent pacjentów w USA ma problemy ze stresem, a wi?kszo?? z nich jest niedostatecznie leczona ?rodkami uspokajaj?cymi, sesjami terapeutycznymi lub innego rodzaju zabiegami" - twierdzi Benson.

Medyczny Instytut Umys?u i Cia?a szkoli? kadr? w u?ywaniu metody relaksacyjnej, aby pomóc pracuj?cym przy usuwaniu gruzów i cia? na Ground Zero w Nowym Jorku, gdzie dwa samoloty uderzy?y w World Trade Center 11. 09. 2001 roku. Powsta?y specjalne pomieszczenia niedaleko St. Paul's Chapel, gdzie wszyscy ci, którzy czuli si? nadmiernie zestresowani tymi strasznymi wydarzeniami, mogli uzyska? pomoc. "Przygotowywali?my szkoleniowców, którzy tam pracowali" mówi Benson.

Metoda relaksacyjna polega na powtarzaniu s?owa, d?wi?ku, frazy, lub krótkiej modlitwy i odrzuceniu niepo??danych my?li. Benson deklaruje: "Je?li tak ?atwa do opanowania praktyka mo?e przynie?? tak znaczne zmiany, które mo?na zaobserwowa?, to chcia?bym zbada? zaawansowane formy medytacji, które mog? pomóc umys?owi kontrolowa? tak?e procesy fizyczne uwa?ane za niedaj?ce si? opanowa?."

Buddyjski mnich podczas badania podstawowych procesów ?yciowych w trakcie wchodzenia w zaawansowany stan medytacji. Podczas medytacji cia?o mnicha produkuje wystarczaj?c? ilo?? ciep?a, aby wysuszy? zimne, mokre prze?cierad?o okrywaj?ce praktykuj?cego w lodowatym pomieszczeniu. (zdj?cie: Herbert Benson).

Zapieraj?ce dech rezultaty

Tak?e ludzie Zachodu praktykuj? tummo, jednak?e zazwyczaj potrzeba lat, aby do?wiadczy? stanów, które prze?ywaj? buddyjscy mnisi. Szukaj?c grup ludzi odpowiednich do bada?, Benson spotka? wielu, którzy twierdzili, ?e opanowali takie zaawansowane techniki, lecz byli oni "niewiarygodni".

Benson zdecydowa?, ?e spróbuje znale?? grupy, które praktykuj? zaawansowane tradycyjne medytacje. Mo?liwo?? taka pojawi?a si? w 1979 roku, kiedy to Dalajlama - duchowy przywódca Tybetu - odwiedzi? Uniwersytet Harvarda. "Jego ?wi?tobliwo?? zdecydowa? si? mi pomóc" - odpowiada Benson. Ta wizyta zapocz?tkowa?a d?ug? przyja?? i kilka ekspedycji do pó?nocnych Indii, gdzie wielu tybeta?skich mnichów ?yje na wygnaniu.

Podczas wizyt do odleg?ych klasztorów w latach osiemdziesi?tych, Benson i jego wspó?pracownicy badali mnichów ?yj?cych w Himalajach i potrafi?cych, dzi?ki medytacji tummo, zwi?kszy? temperatur? swoich palców o 8 stopni Celsjusza. Zbadano tak?e w jaki sposób mnisi s? w stanie osi?gn?? takie rezultaty.

Naukowcy przeprowadzili dodatkowo do?wiadczenia na praktykuj?cych inne zaawansowane formy medytacji w Sikkimie w Indiach. Byli zdumieni, ?e mnisi byli w stanie obni?y? pr?dko?? metabolizmu o 64 procent. "To by? niesamowity, zapieraj?cy dech w piersiach rezultat"- opowiada Benson.

Je?li przyjrzymy si? temu bli?ej, to zaobserwujemy, ?e spadek pr?dko?ci metabolizmu i zu?ycia tlenu podczas snu wynosi od 10 do 15 procent, a oko?o 17 procent podczas prostej medytacji. Benson jest prze?wiadczony, ?e taka umiej?tno?? mog?aby by? u?yteczna podczas lotów kosmicznych. Podró?uj?cy mogliby u?ywa? medytacji, aby zmniejszy? stres i zu?ycie tlenu podczas d?ugich lotów na inne planety.

W 1985 zespó? Bensona nagra? kaset? wideo, na której mnisi ciep?em cia?a susz? zimne, mokre prze?cierad?a. Udokumentowali oni tak?e mnichów sp?dzaj?cych zimow? noc na pó?ce skalnej na wysoko?ci 4500 metrów w Himalajach. Wydarzenie to mia?o miejsce podczas pe?ni ksi??yca pewnej lutowej nocy, kiedy temperatura osi?gn??a minus 18 stopni Celsjusza. Odziani wy??cznie w bawe?niane szale, mnisi szybko zasn?li na pó?ce skalnej, nie przyciskaj?c si? do siebie, a nagranie nie wykaza?o, aby ich cia?a do?wiadcza?y jakichkolwiek oznak zimna (dreszczy). Mnisi spali tak a? do ?witu, a potem wrócili do klasztoru.


Przezwyci??anie trudno?ci

Praca w odizolowanych klasztorach na pogórzu Himalajskim okaza?a si? niezmiernie trudna. Urz?dzenia medyczne potrzebowa?y pr?du, który nie zawsze by? dost?pny. Niektórzy nauczyciele wykonywali swoje praktyki medytacyjne z dala od naukowców, traktuj?c je jak dobrze strze?ony sekret. Z kolei mnisi nie byli zbyt zadowoleni, kiedy jacy? obcy ludzie badali ich, podczas gdy oni chcieli medytowa?.

Aby unikn?? tych problemów, instruktor psychologii, Sara Lazar, przyjació?ka Bensona, postanowi?a zbada? medytuj?cych w Massachusetts General Hospital w Bostonie. W tym celu u?y?a magnetycznego rezonansu do skanowania mózgu. Badanymi byli m??czy?ni w wieku od 22 do 45 lat, którzy codziennie, co najmniej przez cztery lata, praktykowali form? zaawansowanej medytacji zwanej Kundalini. Niestety podczas tych eksperymentów pojawi?y si? kolejne przeszkody, tym razem zwi?zane z konieczno?ci? medytowania w ma?ej, g?o?no pracuj?cej maszynie. Jednak?e wyniki opublikowane w magazynie NeuroReport z 15-go maja 2000 roku okaza?y si? bardzo znacz?ce.

"Lazar odkry?a znaczny spadek w ilo?ci krwi dop?ywaj?cej do mózgu" - t?umaczy Benson. "Jednocze?nie niektóre rejony mózgu sta?y si? bardziej aktywne, zw?aszcza te odpowiedzialne za kontrolowanie uwagi i funkcji automatycznych takich jak ci?nienie krwi i metabolizm. Mówi?c pokrótce, metoda ta wykaza?a zmiany w aktywno?ci mózgu podczas medytacji."

Kolejnymi powa?nymi problemami uniemo?liwiaj?cymi dalsze badania, zarówno w Indiach jak i w Bostonie, by?y kwestie finansowe. Badania posuwa?y si? wolno a? do lutego 2001 roku, kiedy to Benson i jego wspó?pracownicy otrzymali 1.25 miliona dolarów od piwnego magnata Loela Guinnessa dzi?ki Fundacji Kalpa finansuj?cej badania potencja?u tkwi?cego w cz?owieku.

Fundusze umo?liwi?y sprowadzenie trzech mnichów do?wiadczonych w praktyce tummo do rezydencji Guinnessa mieszcz?cej si? w Normandii, we Francji. Mnisi medytowali tam przez kolejne 100 dni, aby w pe?ni rozwin?? swoje mo?liwo?ci medytacyjne. Jednemu z nich udzia? w do?wiadczeniu uniemo?liwi?a infekcja oka, ale pozosta?ych dwóch by?o gotowych do wysuszania zimnych, mokrych prze?cierade? z za?o?onymi na ich cia?ach sensorami rejestruj?cymi zmiany w produkcji ciep?a i metabolizmu.

Mimo, ?e badania przynios?y cenne informacje, Benson nie by? do ko?ca zadowolony: "pomieszczenie nie by?o odpowiednio zimne, by przeprowadzi? badania we w?a?ciwy sposób." Jego ekipa zamierza przygotowa? badanie kolejnych sze?ciu mnichów, które maj? si? rozpocz?? nadchodz?cej zimy (a w?a?ciwie ju? si? wydarzy?y, gdy? artyku? powsta? w 2001 roku).

Benson jest przekonany, ?e te próby zrozumienia zaawansowanej medytacji pomog? w leczeniu chorób, w których pod?o?em jest stres. "Mam nadziej? - mówi - ?e medytacja, je?li nie zast?pi ?rodków uspokajaj?cych czy terapii, to przynajmniej podobnie jak one pomo?e w ?agodzeniu mentalnego i fizycznego cierpienia. Wraz z odpowiedni? diet? i ?wiczeniami fizycznymi ca?o?ciowe podej?cie "umys? i cia?o" mo?e sta? si? cz??ci? praktyk autoterapii, które pomog? zaoszcz?dzi? miliony dolarów rocznie przeznaczanych na koszty leczenia."